Η επίτευξη μιας συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική γεωπολιτική εξέλιξη, όμως η πραγματική πρόκληση ξεκινά την επόμενη ημέρα. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η υπογραφή μιας συμφωνίας μπορεί να δημιουργήσει άμεσα θετικό κλίμα στις αγορές, αλλά η πλήρης αποκατάσταση των εμπορικών, ενεργειακών και μεταφορικών ροών απαιτεί χρόνο, επενδύσεις και κυρίως συνέπεια στην εφαρμογή των συμφωνηθέντων. Οι διαταραχές στις θαλάσσιες μεταφορές, οι υψηλές τιμές ενέργειας και η επιμονή του πληθωρισμού έχουν επιβαρύνει επιχειρήσεις και καταναλωτές. Επομένως, μια συμφωνία για τη Μέση Ανατολή και ειδικότερα τη περιοχή του Περσικού Κόλπου μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης για την επαναφορά της ομαλότητας.

Η πρώτη φάση αφορά στην επανεκκίνηση των θαλάσσιων ροών με ταχύτερα αποτελέσματα να αναμένονται στον τομέα των μεταφορών και της ναυτιλίας. Σε περίπτωση πλήρους εφαρμογής της συμφωνίας, οι ασφαλιστικές εταιρείες αναμένεται να μειώσουν τα ασφάλιστρα war risk μέσα σε λίγες εβδομάδες. Παράλληλα, οι ναυτιλιακές εταιρείες θα επαναφέρουν σταδιακά δρομολόγια και θα περιορίσουν τις παρακάμψεις που αυξάνουν το κόστος μεταφοράς. Η πρώτη ουσιαστική βελτίωση στις εφοδιαστικές αλυσίδες μπορεί να καταγραφεί εντός δύο μηνών, ενώ η πλήρης ομαλοποίηση των θαλάσσιων ροών εκτιμάται ότι θα απαιτήσει διάστημα από τρεις έως έξι μήνες. Για την Ελλάδα, με τον Πειραιά να αποτελεί βασικό κόμβο της Ανατολικής Μεσογείου και τη ναυτιλία να παραμένει στρατηγικός πυλώνας της οικονομίας, η εξέλιξη αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Η δεύτερη φάση αφορά στην ενεργειακή αποκλιμάκωση. Οι αγορές πετρελαίου αντιδρούν συνήθως άμεσα στις γεωπολιτικές εξελίξεις. Ωστόσο, η πραγματική αύξηση της προσφοράς απαιτεί περισσότερο χρόνο. Το Ιράν διαθέτει σημαντικά ενεργειακά αποθέματα, όμως οι πολυετείς κυρώσεις έχουν περιορίσει την παραγωγική του δυνατότητα. Ακόμη και εάν οι εξαγωγές επανεκκινήσουν γρήγορα, η επιστροφή στα προ κυρώσεων επίπεδα παραγωγής δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί από τη μια ημέρα στην άλλη. Οι περισσότεροι αναλυτές εκτιμούν ότι μέσα στους πρώτους έξι μήνες το Ιράν θα μπορούσε να αυξήσει την παραγωγή του κατά περίπου 500.000 βαρέλια ημερησίως, ενώ η πλήρης αξιοποίηση των δυνατοτήτων του θα απαιτήσει τουλάχιστον ένα έως δύο χρόνια. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να ασκήσει καθοδικές πιέσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας, δημιουργώντας ευνοϊκότερες συνθήκες για νοικοκυριά και επιχειρήσεις στην Ευρώπη.

Η τρίτη φάση αφορά στην αποκατάσταση των υποδομών. Το μεγαλύτερο χρονικό διάστημα αφορά την ανασυγκρότηση των υποδομών και των επενδύσεων. Οι λιμενικές εγκαταστάσεις, τα διυλιστήρια, οι σιδηροδρομικές συνδέσεις και τα κέντρα logistics χρειάζονται σημαντικά κεφάλαια και τεχνογνωσία. Εκτιμάται ότι η πλήρης αναβάθμιση των ενεργειακών και μεταφορικών υποδομών του Ιράν μπορεί να απαιτήσει επενδύσεις άνω των 100 δισ. δολαρίων και χρονικό ορίζοντα πέντε ετών ή και περισσότερο. Αυτή η διαδικασία, ωστόσο, μπορεί να δημιουργήσει νέες ευκαιρίες για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, κατασκευαστικούς ομίλους, τεχνολογικές εταιρείες και φορείς μεταφορών.

Η ΕΕg είναι από τους μεγαλύτερους χαμένους του πολέμου, αλλά θα είναι και από τους πιο ωφελημένους από μια συμφωνία ασφαλούς Μέσης Ανατολής και ειρήνευσης στο Περσικό Κόλπο. Η μείωση του ενεργειακού κόστους θα μπορούσε να περιορίσει τον πληθωρισμό, να ενισχύσει την αγοραστική δύναμη των πολιτών και να δημιουργήσει προϋποθέσεις για μη περαιτέρω αύξηση των επιτοκίων από την ΕΚΤ. Παράλληλα, η βελτίωση των συνθηκών στο διεθνές εμπόριο θα μειώσει το κόστος εισαγωγών και θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, η οποία τα τελευταία χρόνια έχει επιβαρυνθεί από το αυξημένο ενεργειακό κόστος.

Η διάσταση της συμφωνίας για την Ελλάδα μπορεί να εξελιχθεί σε μια σημαντική οικονομική ευκαιρία. Η αποκλιμάκωση των τιμών καυσίμων θα περιορίσει το λειτουργικό κόστος των επιχειρήσεων, θα μειώσει τις πληθωριστικές πιέσεις και θα βελτιώσει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Η ναυτιλία θα επωφεληθεί από τη μεγαλύτερη ασφάλεια των διεθνών θαλάσσιων οδών, ενώ ο τουρισμός θα ενισχυθεί από την αυξημένη διεθνή κινητικότητα, το χαμηλότερο κόστος αερομεταφορών και ακτοπλοΐας. Παράλληλα, οι ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις θα βρεθούν σε ευνοϊκότερη θέση, καθώς η μείωση του μεταφορικού και ενεργειακού κόστους βελτιώνει την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων τους στις διεθνείς αγορές.

Το τελικό συμπέρασμα θα προκύψει μετά από τις πρώτες 60 ημέρες της συμφωνίας. Η υπογραφή μιας συμφωνίας δεν σημαίνει αυτόματα και επιστροφή στη πλήρη κανονικότητα. Η αγορά ενέργειας, οι μεταφορές και οι επενδύσεις χρειάζονται χρόνο για να προσαρμοστούν στα νέα δεδομένα. Τα πρώτα οφέλη μπορούν να γίνουν αισθητά μέσα σε 30 ημέρες. Η ουσιαστική αποκλιμάκωση του πληθωρισμού και του κόστους παραγωγής αναμένεται σε ορίζοντα 6 έως 12 μηνών, ενώ η αξιοποίηση των δυνατοτήτων που δημιουργεί η συμφωνία για την αποκατάσταση των υποδομών θα εκτυλιχθεί μέσα σε διάστημα 2-3 ετών. Για την Ελλάδα, η επόμενη ημέρα δεν αποτελεί απλώς μια γεωπολιτική εξέλιξη. Αποτελεί μια ευκαιρία για ενίσχυση του εμπορίου, της ναυτιλίας και των επενδύσεων. Το ζητούμενο είναι να είμαστε έτοιμοι να αξιοποιήσουμε πρώτοι τα οφέλη όταν αυτά αρχίσουν να εμφανίζονται.