Οι ελληνικές επιχειρήσεις συνεχίζουν να βρίσκονται σε μια κρίσιμη καμπή. Οι προκλήσεις είναι υπαρκτές και σύνθετες, όμως η εμπειρία της προηγούμενης δεκαετίας απέδειξε ότι η προσαρμοστικότητα και η καινοτομία μπορούν να μετατρέψουν την κρίση σε ευκαιρία. Σε μια περίοδο έντονων γεωπολιτικών ανακατατάξεων, πολεμικών συρράξεων, ενεργειακής αβεβαιότητας, εμπορικών πολέμων με ανταλλαγή οριζόντιων δασμών και ραγδαίων τεχνολογικών εξελίξεων, οι ελληνικές επιχειρήσεις καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους. Το επιχειρηματικό τοπίο μεταβάλλεται με ταχύτητα και η ανθεκτικότητα με τη προσαρμοστικότητα αναδεικνύονται σε βασικούς παράγοντες επιβίωσης και ανάπτυξης. Η αύξηση του λειτουργικού κόστους, η περιορισμένη ρευστότητα και οι διεθνείς πληθωριστικές πιέσεις δημιουργούν ένα σύνθετο περιβάλλον. Οι ΜμΕ, που αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας, εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ιδιαίτερες δυσκολίες στη χρηματοδότηση και τον διεθνή ανταγωνισμό, ενώ παράλληλα καλούνται να επενδύσουν σε εκσυγχρονισμό και καινοτομία. Μόνο για τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις, μέσα από τα ευρωπαϊκά χρηματοδοτικά εργαλεία και το Ταμείο Ανάκαμψης, διαμορφώνονται νέες δυνατότητες για επενδύσεις σε ψηφιακές και πράσινες υποδομές.

Η ενεργειακή κρίση λειτούργησε ως καμπανάκι αφύπνισης των επιχειρήσεων. Η επένδυση σε ιδιοπαραγωγή ενέργειας, σε μακροχρόνια συμβόλαια και σε ψηφιακή παρακολούθηση κατανάλωσης δεν είναι πλέον επιλογή, αλλά αναγκαιότητα. Πολλές επιχειρήσεις στράφηκαν και στρέφονται πλέον σε ΑΠΕ και πρακτικές βιωσιμότητας, όχι μόνο για περιβαλλοντικούς λόγους αλλά και για λόγους ανταγωνιστικότητας. Ωστόσο το ενεργειακό κόστος συνεχίζει να ταλανίζει την μεταποίηση σε όλους τους βαθμούς της, αλλά και το λιανικό εμπόριο το οποίο καλείται μεταξύ των άλλων υποχρεώσεων να καταβάλει σημαντικά ποσά για την κάλυψη των δαπανών ρεύματος που αποδυναμώνουν μέρος από την αναγκαία οικονομική ρευστότητα η οποία ενίοτε συντηρείται από πενιχρά κέρδη. Η ελληνική επιχείρηση που μπορεί να επιβιώσει είναι εκείνη που παρακολουθεί δείκτες, μειώνει σπατάλες, επενδύει σε αυτοματοποίηση και διαχειρίζεται αποθέματα με βάση δεδομένα και όχι εμπειρικές εκτιμήσεις. Σε περιβάλλον πληθωριστικών πιέσεων και παρατεταμένης ακρίβειας το περιθώριο κέρδους προστατεύεται μόνο μέσω παραγωγικότητας.

Στον ίδιο καμβά η ψηφιοποίηση των επιχειρήσεων δεν αποτελεί πλέον επιλογή αλλά αναγκαιότητα. Από το ηλεκτρονικό εμπόριο μέχρι τα αυτοματοποιημένα συστήματα διαχείρισης και την κυβερνοασφάλεια, η τεχνολογία αλλάζει τον τρόπο λειτουργίας των επιχειρήσεων. Από την πρώτη πανδημία και εντεύθεν οι επιχειρήσεις έχουν κάνει σημαντικά βήματα στον τομέα της ανάπτυξης του ηλεκτρονικού εμπορίου το οποίο, μεταξύ των άλλων, προσδίδει και παρουσία στο διεθνή εμπορικό στίβο. Σήμερα ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν αφορά μόνο το e-commerce, αλλά την ανάλυση δεδομένων, την πρόβλεψη ζήτησης, τη διαχείριση εφοδιαστικής αλυσίδας και την εξυπηρέτηση πελατών σε πολλαπλά κανάλια. Οι επιχειρήσεις που αξιοποιούν ψηφιακά εργαλεία αποκτούν συγκριτικό πλεονέκτημα. Η τεχνολογία λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής ανθεκτικότητας, μειώνοντας το λειτουργικό κόστος, αυξάνοντας τη ταχύτητα απόκρισης και ενισχύοντας την ορθότητα λήψης αποφάσεων. Βέβαια σε αυτή τη χρονική συγκυρία οι επιχειρήσεις έχουν να αντιμετωπίσουν και τις προκλήσεις της ΑΙ με τα όποια θετικά ή και αρνητικά στοιχεία αυτή έχει.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ψηφιοποίηση ανέδειξε και ένα άλλο μεγάλο θέμα. Αυτό της έλλειψης του εξειδικευμένου προσωπικού στο χειρισμό των νέων τεχνολογιών που εισέρχονται με φρενήρεις ρυθμούς στην καθημερινότητα των επιχειρήσεων. Το Ε.Β.Ε.Π. έχει ξεκινήσει εκστρατεία για το θέμα της εκπαίδευσης και μετεκπαίδευσης στελεχών των επιχειρήσεων μελών του στις νέες τεχνολογίες, έχει δημιουργήσει κέντρο εκπαίδευσης με σύγχρονους προσομοιωτές και βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τα πανεπιστημιακά ιδρύματα και όχι μόνο με στόχο την διασύνδεση και συμμετοχή τους στο όλο θέμα που πλέον έχει μείζονα σημασία για την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων ανεξαρτήτως μεγέθους. Μια άλλη μεγάλη πρόκληση είναι και το φαινόμενο του “brain drain”. Οι επιχειρήσεις που επενδύουν σε εκπαίδευση, επαγγελματική εξέλιξη και σύγχρονες εργασιακές πρακτικές καταφέρνουν να προσελκύουν και να διατηρούν ταλέντα, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητά τους. Ήδη εξελίσσεται εκστρατεία ενημέρωσης για “Rebrain” σε διεθνές επίπεδο με στόχο να καταστεί κατανοητό από τους νέους που έφυγαν στην περίοδο της οικονομικής κρίσεις ότι πλέον η ελληνική οικονομία έχει αλλάξει, έχει ανακάμψει και η συμβολή τους στην ανάπτυξη των ελληνικών επιχειρήσεων είναι, θα έλεγα, στρατηγικής σημασίας.

Την ίδια στιγμή η ενίσχυση των εξαγωγών αποτελεί στρατηγική επιλογή για πολλές ελληνικές επιχειρήσεις με ιδιαίτερη σημασία σε περιόδους εμπορικών εντάσεων και δασμολογικών επιβαρύνσεων. Αγροδιατροφικά προϊόντα, φαρμακευτικά σκευάσματα, βιομηχανικά υλικά και υπηρεσίες μεταφορών ενισχύουν το αποτύπωμα της χώρας στις διεθνείς αγορές. Η μικρή αγορά της Ελλάδας υποχρεώνει τις επιχειρήσεις να αναζητούν διεξόδους στο εξωτερικό με την εξαγωγική δραστηριότητα να αποτελεί πλέον όρο επιβίωσης. Οι επιχειρήσεις που διαφοροποιούν τις δραστηριότητες τους σε αγορές προς Μ. Ανατολή, Ασία και Βόρεια Αφρική μειώνουν την εξάρτηση τους από την ευρωπαϊκή γεωοικονομική ζώνη. Η γεωγραφική θέση της Ελλάδας και η ισχυρή ναυτιλιακή της παράδοση δημιουργούν προοπτικές για περαιτέρω ανάπτυξη στους τομείς των logistics και του διαμετακομιστικού εμπορίου. Το Ε.Β.Ε.Π. μέσω της ASCAME και της θέση που κατέχει σε αυτή προωθεί σε όλα τα επιλιμένια Επιμελητήρια της Μεσογείου δράσεις για την ανάπτυξη των logistics και του διαμετακομιστικού εμπορίου με επίκεντρο το λιμάνι το Πειραιά ενώ έχει λάβει θέση και υποβάλλει τεκμηριωμένες προτάσεις στα συναρμόδια υπουργεία για τις δυνατότητες περαιτέρω ανάπτυξης του διαμετακομιστικού εμπορίου, αλλά και για την απάλειψη των εμποδίων, σε υποδομές και όχι μόνο, που λειτουργούν ως τροχοπέδη στις όποιες αναπτυξιακές προσπάθειες των επιχειρήσεων.

Η απάντηση στο ερώτημα πως οι ελληνικές επιχειρήσεις μπορούν να επιβιώσουν, βασίζεται ότι δεν είναι άπειρες απέναντι στις κρίσεις, έχοντας μάλιστα διαμορφώσει μια ιδιότυπη “κουλτούρα ανθεκτικότητας” ως αποτέλεσμα της δεκαπενταετούς δημοσιονομικής πίεσης και των διαρκών μεταβολών στο φορολογικό και ρυθμιστικό πλαίσιο. Οι ελληνικές επιχειρήσεις επιβιώνουν όχι επειδή το περιβάλλον είναι ευνοϊκό, αλλά επειδή έχουν μάθει να λειτουργούν χωρίς βεβαιότητες και να διαχειρίζονται το επιχειρηματικό ρίσκο. Οι εμπορικές πολιτικές γίνονται πολλές φορές εργαλείο πολιτικής πίεσης και η βιωσιμότητα δεν προκύπτει από την αναμονή σταθερότητας. Προκύπτει από ένα διαχρονικό επιχειρηματικό μοντέλο που δεν υπόσχεται ανάπτυξη χωρίς κινδύνους, αλλά με προσαρμοστικότητα. Το στοίχημα της επόμενης ημέρας είναι σαφές και εστιάζει στη βιώσιμη ανάπτυξη, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό και την ενίσχυση της εξωστρέφειας. Σε ένα περιβάλλον γεμάτο προκλήσεις, η ανθεκτικότητα αποτελεί το ισχυρότερο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα της ελληνικής επιχειρηματικότητας. Στον ευρύτερο Πειραϊκό χώρο βλέπουμε αυτή την ανθεκτικότητα από τα στοιχεία του ΓΕΜΗ με τα θετικά πρόσημα ίδρυσης νέων επιχειρήσεων, αλλά και μεγέθυνσης των οικονομικών επιδόσεων των υφιστάμενων. Η ελληνική οικονομία έχει ανάγκη τις εύρωστες επιχειρήσεις, όπως και το κοινωνικό σύνολο που αποτελεί σημαντικό κρίκο του κύκλου της οικονομίας.