Η δύναμη της θάλασσας με την έννοια της ναυτιλίας, του θαλάσσιου εμπορίου, της μπλε οικονομίας και των παράκτιων δραστηριοτήτων δημιουργεί πολλές προοπτικές και ευκαιρίες για ένα εργασιακό και επαγγελματικό μέλλον, ειδικά για την Ελλάδα. Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού σε ναυτικά επαγγέλματα είναι τεράστια, καθώς αφενός υπάρχει μεγάλη ζήτηση και αφετέρου στα μάτια των νέων μας είναι λιγότερο ελκυστικά. Οι επενδύσεις της «γαλάζιας οικονομίας» στην ελληνική ναυτιλία ανέδειξαν ένα ακόμα σοβαρό ζήτημα, αυτό της τεχνικής υποστήριξης. Σήμερα μιλάμε για επενδύσεις εκατομμυρίων δολαρίων, αλλά την ίδια στιγμή υπάρχει «αφωνία» στην επένδυση στο ανθρώπινο δυναμικό, που θα κληθεί αύριο να υποστηρίξει τεχνικά τις νέες τεχνολογίες. Επίσης η μεταποίηση στο «διάβα της πράσινης μετάβασης» και ειδικά στους τομείς της ναυτιλίας αντιμετωπίζει ακριβώς αυτή την έλλειψη καταρτισμένων στελεχών, σε αυτές τις τεχνολογίες, όπως ανάλογα αντιμετωπίζει και την έλλειψη στελεχών καταρτισμένων στις ψηφιακές τεχνολογίες και σύντομα με εξειδίκευση στην τεχνητή νοημοσύνη.

Το πως βλέπουν οι νέοι της χώρας μας τα ναυτικά επαγγέλματα αποτελεί αντικείμενο μεγάλης συζήτησης, εντός και εκτός της ναυτιλίας. Η ναυτιλία του σήμερα, πολύ δε μάλλον του αύριο, όπως αυτή «κτίζεται» στα ναυπηγεία, που η ελληνική πλοιοκτησία έχει καταθέσει ένα σεβαστό αριθμό παραγγελιών για νεότευκτα, που ενσωματώνουν την τελευταία λέξη των τεχνολογιών, είναι τελείως διαφορετική από την εικόνα του παρελθόντος. Μια εικόνα που δυστυχώς έχει αποτυπωθεί στη λαϊκή μνήμη. Σήμερα, πρωτίστως, οι οικονομικές απολαβές και δευτερευόντως οι συνθήκες στα πλοία θα έπρεπε να λειτουργούν σαν μαγνήτες, σε σχέση και σε σύγκριση με το τι συμβαίνει στην ξηρά. Πιθανώς, λοιπόν, θα χρειαστεί μια νέα καμπάνια, περασμένη μέσα από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που χρησιμοποιούν οι νέοι για να περάσουν τα όποια μηνύματα θέλει και πρέπει να περάσει ο ελληνικός εφοπλισμός στους νέους. Και να μην ξεχνάμε και τα σχολεία με τον ρόλο τους στον επαγγελματικό προσανατολισμό. Σύμφωνα με Ναυτικό Απομαχικό Ταμείο στο τέλος του 2024 ήταν καταγεγραμμένοι 25.540 Έλληνες ναυτικοί, μικρός αριθμός για σύνολο των απασχολουμένων ναυτικών σε όλες τις κατηγορίες των 5.500 ελληνόκτητων πλοίων. Συγκριτικά, το 1970, ο αριθμός των εγγεγραμμένων στο ΝΑΤ Ελλήνων ναυτικών ξεπερνούσε τις 140.000, αναδεικνύοντας τη σημαντική μείωση στο δυναμικό της ναυτικής απασχόλησης σε βάθος χρόνου.

Θετικά μέτρα πάντα υπήρχαν, αλλά τώρα, ίσως, είναι η ώρα της αναπροσαρμογής στα νέα δεδομένα. Το Ε.Β.Ε.Π. είχε αναδείξει τις ελλείψεις σε ικανά καταρτισμένο έμψυχο δυναμικό και κινούμενο για την επίλυση του «προβλήματος» υλοποίησε μία πολιτική, η οποία «γεφύρωσε» τα πανεπιστημιακά και άλλα τεχνολογικά ιδρύματα με την μεταποίηση, με μόνο στόχο να γίνουν κατανοητές οι ανάγκες σε τεχνικό προσωπικό και ιδιαίτερα, για το γνωσιακό επίπεδο των στελεχών, που θα κληθούν αύριο να καλύψουν τις όποιες ανάγκες των επιχειρήσεων. Σήμερα, λοιπόν, δεν πρέπει να συνεχίσουμε να βλέπουμε μονοδιάστατα τα τεχνικά  επαγγέλματα, αλλά να τα δούμε, ως μία στέρεα βάση, για να στηρίξουμε προγράμματα μετεκπαίδευσης στις «πράσινες τεχνολογίες», ώστε σταδιακά το «φυτώριο» αυτό να καλύψει σταδιακά τις ανάγκες σε καταρτισμένα στελέχη, που είναι σίγουρο ότι αναζητά η αγορά σε ξηρά και θάλασσα. Σημαντικές επαγγελματικές ευκαιρίες με προοπτική το 2030 εντοπίζονται στη ναυτιλία και θαλάσσιες μεταφορές, τα ναυπηγεία και τον τεχνολογικό εξοπλισμό, τα λιμάνια και τα Logistics, τον τουρισμό και κρουαζιέρα, την γαλάζια οικονομία και καινοτομία, το περιβάλλον και την βιώσιμη ανάπτυξη.

Ανάλογα προβλήματα και προκλήσεις αντιμετωπίζει σήμερα και ο κλάδος της ναυπηγικής και λιμενικής βιομηχανίας στη χώρα μας. Η ανάγκη αναβάθμισης των υποδομών, είναι προϋπόθεση για τη βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών. Είναι γεγονός ότι, τα ελληνικά ναυπηγεία και λιμάνια αναβαθμίζονται και το γεγονός αυτό δημιουργεί μια δυναμική στο χώρο της καλοπληρωμένης απασχόλησης. Τα ελληνικά λιμάνια εξελίσσονται και μπορούν να διαμορφώσουν ένα ενοποιημένο λιμενικό δίκτυο με υψηλού επιπέδου υπηρεσίες για τις εμπορευματικές μεταφορές, αλλά και εργασιακής δυναμικής στο άμεσο μέλλον. Η οικοδόμηση ενός αξιόπιστου, απρόσκοπτου και υψηλής ποιότητας δικτύου μεταφορών, που θα διασφαλίζει βιώσιμη συνδεσιμότητα σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση, έως το 2050, είναι ένας φιλόδοξος στόχος, που πρέπει να επιτευχθεί με τη συμμετοχή της Ελλάδας. Η χώρα μας θεωρητικά και πρακτικά βρίσκεται στο «σταυροδρόμι» τριών ηπείρων, γεγονός που καθιστά πρόδηλη την αναγκαιότητα εκσυγχρονισμού ολόκληρου του συστήματος, που εξυπηρετεί την εφοδιαστική και το οποίο αποτελεί πρόκληση.

Η πρόκληση αφορά την ανάπτυξη της εφοδιαστικής και των Logistics και την αναπλήρωση του χαμένου χρόνου δεκαετιών, λόγω εσφαλμένων επιλογών αλλά και ιδεοληψιών που επικράτησαν και άφησαν τη χώρα έξω από την κοσμογονία που συντελέστηκε και συντελείται σε ευρωπαϊκό επίπεδο στα συστήματα μεταφορών. Διαφορετικά ενέχει ο κίνδυνος το διεθνές εμπόριο να αγνοήσει την προσπάθεια της Ελλάδας να διαδραματίσει κομβικό ρόλο στην περιοχή της ανατολικής Μεσογείου και της Βαλκανικής, και να «προσπεράσει» τη χώρα μας από «παρακαμπτήριους» άξονες που επιχειρούν να καθιερώσουν οι «άσπονδοι φίλοι» της. Το Ε.Β.Ε.Π., λόγω της έδρας του στο μεγαλύτερο λιμάνι της χώρας και ένα από τα πέντε στρατηγικής σημασίας λιμάνια για την Ε.Ε. έχει τοποθετηθεί επανειλημμένα για τα θέματα μεταφορών, προτάσσοντας την ανάγκη ψηφιακού  εκσυγχρονισμού, την ελαχιστοποίηση των γραφειοκρατικών διαδικασιών και την αξιοποίηση όλων των κονδυλίων από προγράμματα για τις μεταφορές και τα λιμάνια, αλλά και προτείνοντας ρυθμίσεις ικανές να αντικατοπτρίσουν τα ζητούμενα από την αγορά σε πραγματικό χρόνο.

Η Ελλάδα με τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, χρειάζεται στελέχη σε ναυτιλιακές εταιρείες, τεχνικούς, ναυλωτές, οικονομολόγους, δικηγόρους ναυτιλιακού δικαίου, logistics managers. Η θαλάσσια τουριστική δραστηριότητα σε κρουαζιερόπλοια, yachting, θαλάσσια σπορ έχει αυξητικές τάσεις δημιουργώντας επαγγελματικές ευκαιρίες σε διοίκηση, φιλοξενία και τεχνική υποστήριξη. Οι ανανεώσιμες θαλάσσιες πηγές ενέργειας με πλωτά αιολικά και κυματική ενέργεια, καθώς και η θαλάσσια βιοτεχνολογία απαιτεί έρευνα και αναπτυξιακές εφαρμογές. Επίσης νέα επαγγέλματα δημιουργούνται για την προστασία θαλάσσιων οικοσυστημάτων, πράσινη μετάβαση, ESG και περιβαλλοντική πιστοποίηση πλοίων. Δεν περισσεύει χρόνος για συζητήσεις και αυτό είναι το μόνο σίγουρο. Το διεθνές εμπόριο αναζητά πάντα τις ταχύτερες, από άποψη χρόνου, διαδρομές και βεβαίως, τις οικονομικότερες. Η ενδυνάμωση του ελληνικού ναυτιλιακού συστήματος θα αποσοβήσει τον κίνδυνο της θαλάσσιας «παράκαμψης» μας και θα ενδυναμώσει την γεωστρατηγική και εμπορική θέση μας. Η θάλασσα είναι ταυτόχρονα παράδοση και μέλλον για την Ελλάδα, από την κλασική ναυτιλία μέχρι την καινοτομία της γαλάζιας οικονομίας, ανοίγει συνεχώς νέους δρόμους επαγγελματικής εξέλιξης.