Όπως διαπιστώνει σε πρόσφατη ανάλυση της η Εθνική Τράπεζα, μόνο το 12% των ελληνικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων έχει υλοποιήσει δράσεις των κοινοτικών προτύπων ESG που συνδυάζουν το περιβάλλον, τη κοινωνική διάσταση και τη διακυβέρνηση. Όπως επισημαίνουν οι αναλυτές της ΕτΕ, η Ευρώπη μέσω των ανακοινώσεων της «πυξίδας ανταγωνιστικότητας», παρατηρώντας την δυσκολία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε όλη την Ευρώπη να ανταποκριθούν, προχωρά σε απλοποίηση του πλαισίου των ESG προτύπων της, κάτι που εκτιμάται ότι θα «ξεκλειδώσει» ευκαιρίες και για τις ελληνικές επιχειρήσεις, ώστε να υιοθετήσουν τα πρότυπα αυτά, αποκομίζοντας οφέλη που θα τις καταστήσουν πιο ανταγωνιστικές.

Στη θεωρία, οι ελληνικές επιχειρήσεις εμφανίζονται να ενδιαφέρονται έντονα για τα πρότυπα αυτά, αλλά στη πράξη τα πράγματα είναι διαφορετικά. Το 75% των μικρομεσαίων δηλώνουν ενδιαφέρον, αλλά μόλις το 22% έχει ενημερωθεί σχετικά και μόλις το 12% των μικρομεσαίων και 4% των πολύ μικρών επιχειρήσεων έχει υλοποιήσει σχετικές δράσεις. Ως προς τον τύπο των δράσεων που επιλέγουν, σχεδόν όλες οι ελληνικές επιχειρήσεις με ESG δράσεις έχουν αναλάβει κάποιας μορφής πρωτοβουλία στον άξονα του περιβάλλοντος, όπως ανακύκλωση, ενεργειακή αναβάθμιση ή προϊόντα φιλικά προς το περιβάλλον. Ακολουθούν δράσεις του κοινωνικού άξονα για το 7% των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, όπως πρακτικές διασφάλισης ισότητας εργαζομένων ή έρευνες ικανοποίησης πελατών. Μόνο ένα 3% έχει προχωρήσει σε ολιστική ESG στρατηγική, προσθέτοντας στις παραπάνω δράσεις και τον άξονα διακυβέρνησης, είτε μέσω σύνταξης απολογισμών βιωσιμότητας, είτε με επικοινωνία πρακτικών σε εργαζομένους και συνεργάτες.

Ως βασική αιτία της χαμηλής υιοθέτησης των σχετικών πρακτικών, οι επιχειρήσεις που δεν συμμετέχουν επικαλούνται την έλλειψη ενημέρωσης. Αντιθέτως, οι επιχειρήσεις που τις έχουν υιοθετήσει δηλώνουν σε ποσοστό 35% ότι έχουν ήδη δει λειτουργικά οφέλη, ενώ και οι υπόλοιπες δηλώνουν ικανοποιημένες, χωρίς να έχουν ποσοτικοποιήσει τα οφέλη. Σύμφωνα με την ανάλυση της Εθνικής, πέρα από τα εν πολλοίς αναμενόμενα οφέλη σε όρους ευκολότερης πρόσβασης σε συνεργασίες και χρηματοδότηση, το αποτέλεσμα με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι η ήδη μετρήσιμη θετική επίδραση στην κερδοφορία που εντοπίζουν οι ίδιες οι επιχειρήσεις, η οποία εμφανίζεται εντονότερα στις πολύ μικρές επιχειρήσεις, καλύπτοντας το 5% αυτών. Σύμφωνα βεβαίως με διεθνείς μελέτες, η αύξηση του κόστους ασφάλισης για επιχειρήσεις σε περιοχές υψηλού περιβαλλοντικού ρίσκου στην Ευρώπη ξεπέρασε το 35% μετά το 2018.

O ορισμός των πρακτικών ESG μπορεί να εισήχθη από το 2004, όμως το 2025 οι φυσικές καταστροφές δεν είναι κάτι το εξαιρετικό, αλλά η νέα κανονικότητα. Οι πλημμύρες, οι πυρκαγιές, οι ξηρασίες και τα κύματα καύσωνα δεν είναι μόνο καταστροφικά φαινόμενα για τις κοινότητες και το περιβάλλον, αλλά αποτελούν πλέον και συστημικούς κινδύνους για τις ίδιες τις επιχειρήσεις. Το κόστος τους δεν είναι πλέον μεμονωμένο ή τυχαίο· επηρεάζει την ασφάλιση, την παραγωγή, την εφοδιαστική αλυσίδα, την αποτίμηση επενδυτικού ρίσκου, ακόμη και τη φήμη των εταιρειών. Οι επενδυτές ζητούν πλέον σαφείς πληροφορίες για το πώς οι εταιρείες εντοπίζουν και διαχειρίζονται τους φυσικούς κινδύνους, ώστε να μπορούν να αποτιμήσουν με ακρίβεια τον επιχειρηματικό κίνδυνο και να κάνουν ορθολογικές επενδυτικές επιλογές.

Η ίδια τάση αποτυπώνεται και στην Ελλάδα που αναζητά τη «τιμή» της ανθεκτικότητας. Οι πλημμύρες στη Θεσσαλία το 2023, οι εκτεταμένες πυρκαγιές σε Ρόδο και αλλού, η ενεργειακή πίεση από παρατεταμένους καύσωνες, αλλά και η ολοένα αυξανόμενη δυσκολία ασφάλισης ακινήτων και υποδομών σε περιοχές υψηλού ρίσκου, έχουν φέρει το ζήτημα στο επίκεντρο και της ελληνικής επιχειρηματικής στρατηγικής. Σύμφωνα με την ΕΜΥ, ο αριθμός των ημερών με ακραίες θερμοκρασίες άνω των 40 βαθμών έχει τριπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία. Οι οικονομικές απώλειες από φυσικές καταστροφές στη χώρα μας ξεπερνούν τα 4 δισ. ευρώ την τελευταία τετραετία, ενώ δεκάδες επιχειρήσεις στον αγροδιατροφικό και τουριστικό κλάδο βρέθηκαν χωρίς εναλλακτικά σχέδια λειτουργίας ή ανάκαμψης. Την ίδια στιγμή, οι ασφαλιστικές καλύψεις, είτε αποσύρονται από περιοχές υψηλού κινδύνου, είτε αναπροσαρμόζονται με ταχύτατους ρυθμούς.

Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας δεν είναι μόνο θέμα φυσικής υποδομής. Ξεκινά από τον εντοπισμό των σημείων στην αλυσίδα αξίας, δηλαδή από το πού βρίσκονται τα βασικά assets, μέχρι το πόσο ευάλωτα είναι σε φυσικούς κινδύνους. Μια επιχείρηση μπορεί να μην κατέχει ένα λιμάνι, αλλά αν εξαρτάται αποκλειστικά από αυτό για τις εξαγωγές της, η λειτουργία της κινδυνεύει σοβαρά από μια πλημμύρα ή έναν τυφώνα. Το δεύτερο κρίσιμο βήμα είναι το σχέδιο συνέχειας, δηλαδή τι θα γίνει αν ο βασικός κόμβος παραγωγής μείνει εκτός για ημέρες. Εάν υπάρχουν εναλλακτικές προμήθειες, δυναμικό παραγωγής ή δίκτυα διανομής και αν όχι, πόσο χρόνο και κόστος απαιτεί η επαναφορά. Το τρίτο βήμα, πιο απαιτητικό αλλά και καθοριστικό, είναι η ανάλυση σεναρίων με βάση πιθανές συνθήκες ακραίου καιρού στο μέλλον. Οι επιχειρήσεις δεν μπορούν πια να βασίζονται σε όσα γνώριζαν από το παρελθόν. Η κλιματική αλλαγή επιβάλλει νέους σχεδιασμούς, με βάση την επιστήμη, τα μοντέλα πρόβλεψης και τις εμπειρίες άλλων κλάδων και περιοχών.

Η ελληνική πραγματικότητα δείχνει πως η έννοια της κλιματικής ανθεκτικότητας αποκτά σταδιακά έδαφος, όμως η συστηματική προσέγγιση παραμένει περιορισμένη. Πολλές επιχειρήσεις δεν έχουν ακόμη εντάξει το φυσικό ρίσκο στη στρατηγική ESG, ενώ δεν υπάρχουν υποχρεωτικά πρότυπα αναφοράς για τις επιπτώσεις των κλιματικών κινδύνων στις υποδομές και λειτουργία τους. Η απουσία συνεργασίας με φορείς για την πρόβλεψη φαινομένων όπως πλημμύρες, καύσωνες, δασικές πυρκαγιές, δημιουργεί ένα κενό πληροφόρησης που δυσχεραίνει τον στρατηγικό σχεδιασμό. Αυτό το κενό φιλοδοξεί να καλύψει το συνέδριο ESG Universe, τον Ιούνιο, με ειδική συζήτηση αφιερωμένη στην κλιματική ανθεκτικότητα των επιχειρήσεων, των καλών πρακτικών, τις αναλύσεις φυσικών κινδύνων για βασικούς κλάδους της ελληνικής οικονομίας όπως τον τουρισμό, ενέργεια, γεωργία, real estate και τους τρόπους με τους οποίους οι επιχειρήσεις μπορούν να ενσωματώσουν τα πρότυπα ESG στη στρατηγική της ανθεκτικότητας τους.