Η κλιματική αλλαγή αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις του 21ου αιώνα. Η ανάγκη για απανθρακοποίηση των οικονομιών έχει οδηγήσει σε αναζήτηση ενεργειακών πηγών με μηδενικές ή χαμηλές εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα. Στο πλαίσιο αυτό, η πυρηνική ενέργεια επανέρχεται στο επίκεντρο του διαλόγου ως πιθανό μέρος της λύσης. Ωστόσο, το ζήτημα παραμένει αμφιλεγόμενο, καθώς συνδυάζει υψηλό τεχνολογικό δυναμικό, με σοβαρά ζητήματα ασφάλειας, κόστους και κοινωνικής αποδοχής.

Η πυρηνική ενέργεια μπορεί να είναι μέρος της λύσης, ιδιαίτερα ως εναλλακτική πηγή για την επίτευξη μηδενικών εκπομπών, αν συνδυαστεί με ανανεώσιμες πηγές και μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας. Είναι γνωστό ότι, οι πυρηνικοί σταθμοί παράγουν τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας, χωρίς εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, γεγονός που τους καθιστά ελκυστικούς για την επίτευξη κλιματικών στόχων.

Σε εποχή που οι συζητήσεις για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) καλά κρατούν, οι πυρηνικοί σταθμοί παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας παρέχουν  συνεχή, σταθερή ισχύ, που μπορεί να συμπληρώνει τις ΑΠΕ και με δεδομένο ότι, σε αντίθεση με την ηλιακή, ή την αιολική ενέργεια, η πυρηνική δεν εξαρτάται από τις καιρικές συνθήκες.

Ωστόσο, παρά τη σπανιότητά τους, γεγονότα όπως το Τσερνόμπιλ, ή η Φουκουσίμα έχουν αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στο κοινό και στο περιβάλλον. Όμως η τεχνολογία και σε αυτόν τον τομέα έχει προχωρήσει πολύ. Θα έλεγα ότι, έχει κάνει άλματα αφού οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες (SMRs) και οι αντιδραστήρες τέταρτης γενιάς υπόσχονται αυξημένη ασφάλεια, λιγότερα απόβλητα και χαμηλότερο κόστος. Μην ξεχνάμε ότι, η διαχείριση των αποβλήτων των πυρηνικών σταθμών ήταν και το μεγαλύτερο πρόβλημα για δεκαετίες και η κύρια αιτία που οι περιβαλλοντικές οργανώσεις άσκησαν σοβαρές πιέσεις σε κυβερνήσεις, όπως στην περίπτωση της Γερμανίας, να περιορίσουν την χρήση πυρηνικής ενέργειας.

Σήμερα που η ναυτιλία επιχειρεί την «πράσινη μετάβαση», η υπόθεση της πυρηνικής πρόωσης των πλοίων έχει επανέλθει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, καθώς ο ΙΜΟ έχει θέσει σαφή χρονοδιαγράμματα για την επίτευξη του «καθαρού μηδέν». Ωστόσο, τα «πράσινα καύσιμα» λόγω της χαμηλότερης ενεργειακής τους πυκνότητας, σε σύγκριση με τα παραδοσιακά καύσιμα πλοίων, ενδέχεται να απαιτηθεί από ορισμένα πλοία να θυσιάσουν χώρο φορτίου και να έχουν συχνότερες επιχειρήσεις ανεφοδιασμού. Αυτή η πτυχή, σε συνδυασμό με τις υψηλότερες τιμές των πράσινων καυσίμων και το πρόσθετο κόστος για τα συστήματα διαχείρισης καυσίμων, θα μπορούσε να οδηγήσει σε οικονομικές οπισθοδρομήσεις. Για να επιτευχθούν οι στόχοι μείωσης των εκπομπών, η παραγωγή εναλλακτικών καυσίμων με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα πρέπει να αυξηθεί σημαντικά, γεγονός που μπορεί να προκαλέσει αβεβαιότητα εφοδιασμού και διακυμάνσεις των τιμών. 

Μέχρι τώρα η πυρηνική ενέργεια έχει χρησιμοποιηθεί για πλοία, κυρίως για στρατιωτικούς σκοπούς και για την πρόωση παγοθραυστικών στην Αρκτική. Ωστόσο, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η πυρηνική ενέργεια έχει αναγνωριστεί ως βιώσιμη πηγή ενέργειας, ικανή να συμβάλει στην επίτευξη του στόχου μηδενικών εκπομπών της ΕΕ και, ως εκ τούτου, είναι επιλέξιμη για πράσινη βιώσιμη χρηματοδότηση. Προς τούτο,  νέες εφαρμογές μελετώνται για να διερευνηθεί η σκοπιμότητα εισαγωγής πυρηνικών αντιδραστήρων στη ναυτιλία. Ως εκ τούτου, η πυρηνική ενέργεια για τη ναυτιλία φαίνεται να είναι ένα μονοπάτι που θα μπορούσε να διερευνηθεί, για να συμβάλει στην απαλλαγή του τομέα από τον άνθρακα, αλλά παρουσιάζει μια σειρά προκλήσεων, που θα πρέπει πρώτα να αντιμετωπιστούν σε σχέση με την παραγωγή, την ασφάλεια, την προστασία, την κατάρτιση και επίσης το καθεστώς ευθύνης και ασφάλισης. 

Η Ευρωπαϊκή Ένωση και διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΟΟΣΑ και η IAEA, αναγνωρίζουν ότι η πυρηνική ενέργεια μπορεί να διαδραματίσει συμπληρωματικό ρόλο στο ενεργειακό μείγμα του μέλλοντος, εφόσον τηρηθούν αυστηρά πρότυπα ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας.

Η πυρηνική ενέργεια δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως τις ανανεώσιμες πηγές, αλλά μπορεί να συμβάλει στη σταθερότητα των δικτύων και στη μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα.

Σε χώρες με περιορισμένους φυσικούς πόρους, ή μικρή διαθεσιμότητα ανανεώσιμων, όπως η Ιαπωνία, ή η Νότια Κορέα, η πυρηνική ενέργεια θεωρείται απαραίτητη για τη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας. Αντίθετα, σε κράτη όπως η Γερμανία, το κοινωνικό και πολιτικό κόστος έχει οδηγήσει στην πλήρη σταδιακή απεξάρτηση από την πυρηνική τεχνολογία. Για την Ελλάδα το όλο ζήτημα, θα τολμούσα να πω, είναι σε «νηπιακό στάδιο» και με δεδομένο ότι, ακόμη και σήμερα που τη χώρα «μαστίζει» το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, οι ιδεοληψίες γύρω από τις ΑΠΕ και την πυρηνική ενέργεια, ακόμη και για την πλέον εξελιγμένη μορφή της, μάλλον θα «φρενάρουν» τις όποιες αποφάσεις, που ενδεχομένως έχουν το ρίσκο του πολιτικού κόστους. Αν και η Ελλάδα δεν σχεδιάζει (προς το παρόν) να αποκτήσει πυρηνικά εργοστάσια, γίνονται συζητήσεις για πιθανή συμμετοχή σε ευρωπαϊκά προγράμματα μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων (SMRs), καθώς και τεχνολογική συνεργασία στον τομέα της πυρηνικής ασφάλειας και της έρευνας.

Η πυρηνική ενέργεια, δεν είναι πανάκεια, χρειάζεται διαφάνεια, αυστηρή εποπτεία, κοινωνική αποδοχή και πρόοδο στις νέες, πιο ασφαλείς τεχνολογίες. Αλλά είναι μία από τις λύσεις στο ενεργειακό πρόβλημα.