Ο ΦΠΑ είναι ένας φόρος κατανάλωσης που εφαρμόζεται σε όλα σχεδόν τα αγαθά και τις υπηρεσίες που αγοράζονται και πωλούνται για χρήση. Παρόλο που στην ΕΕ ισχύουν κοινοί κανόνες για τον ΦΠΑ, η εφαρμογή τους μπορεί να διαφέρει από τη μία χώρα στην άλλη. Οι χώρες με τους υψηλότερους κανονικούς συντελεστές ΦΠΑ είναι η Ουγγαρία με 27%, η Κροατία, Δανία και Σουηδία με 25%, ενώ ακολουθεί η Ελλάδα με 24%. Το Λουξεμβούργο επιβάλλει το χαμηλότερο συντελεστή με 17%, ακολουθούμενο από τη Μάλτα με 18%, την Κύπρο, Γερμανία και Ρουμανία με 19%. Ωστόσο, οι χώρες της ΕΕ διαθέτουν τριών ειδών συντελεστές, τους κανονικούς που δεν μπορούν να είναι κάτω από 15%, τους μειωμένους που δεν μπορούν να είναι κάτω από 5 % και τους ειδικούς που απαλλάσουν ορισμένα αγαθά και υπηρεσίες από τον ΦΠΑ. Ο μέσος κανονικός συντελεστής ΦΠΑ της ΕΕ-27 είναι 21,6%.

Ένα από τα διλήμματα που τέθηκαν ξανά στον δημόσιο διάλογο μετά την ΔΕΘ είναι, εάν θα πρέπει να αποτελεί προτεραιότητα στην οικονομική πολιτική η μείωση των συντελεστών ΦΠΑ. Η συνήθης ερώτηση είναι εάν η μείωση του ΦΠΑ θα περάσει στη τελική τιμή και εάν θα ωφεληθούν περισσότερο, οι καταναλωτές ή οι επιχειρήσεις. Σε αντίθεση με τη κυβέρνηση, η απάντηση από τους φορείς διαφόρων κλάδων της λιανικής είναι πως στη πραγματικότητα θα ωφεληθούν όλοι από την ακρίβεια. Η μείωση του ΦΠΑ σε βασικά αγαθά οδηγεί σε υποχώρηση των τιμών στην αγορά, και άρα ωφελούνται οι τελικοί καταναλωτές. Γι’αυτό τον λόγο από την αρχή του 2025 εφαρμόζονται νέοι συντελεστές στη Σλοβακία, ενώ η Κύπρος και η Ισπανία, εφάρμοσαν αλλαγές στην κατανομή των συντελεστών ΦΠΑ στα καταναλωτικά προϊόντα.

Είναι γεγονός ότι, από το 2021 η κυβέρνηση μείωσε τον ΦΠΑ και θα πρέπει να αναθεωρήσει την στάση να μην εξετάζει νέες εναλλακτικές λύσεις στο συγκεκριμένο θέμα και για συγκεκριμένους κωδικούς. Άλλωστε το έκανε στην εστίαση, στον τουρισμό και σε άλλους τομείς, πριν τις μειώσεις ΦΠΑ σε επιπλέον 19 μικρά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Είναι σαφές ότι, οι μειώσεις σε άλλες περιπτώσεις έγιναν για να κρατηθούν όρθιες οι επιχειρήσεις που δοκιμάζονταν και σε άλλες για τους καταναλωτές που πλήττονταν. Για τους ίδιους λόγους θα πρέπει να επανεξεταστεί μια «μεταρρύθμιση ΦΠΑ» ίσως με δύο, αντί για τρεις συντελεστές, π.χ. στο 9% και 19%, συν τον μηδενικό συντελεστή για περιπτώσεις γενικού συμφέροντος. Ίσως μάλιστα αποδειχθεί πως θα έχει καλύτερα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση της ακρίβειας και μάλιστα, χωρίς συνολικά να μειώνει τα έσοδα από τον ΦΠΑ.

Η συζήτηση αυτή δεν γίνεται μόνο στην Ελλάδα, αλλά απασχολεί όλη την Ευρώπη. Από την πρόσφατη μελέτη της Τράπεζας της Γαλλίας, προκύπτουν ενδιαφέροντα ευρήματα με ειδική αναφορά στο ισπανικό μοντέλο μείωσης του ΦΠΑ σε βασικά τρόφιμα, στις γερμανικές μειώσεις, αλλά και στην Ελλάδα σε εισιτήρια μεταφορών και εστίαση. Η έρευνα με χρήση χιλιάδων δεδομένων έδειξε ότι, άνω του 50% της μείωσης ΦΠΑ μεταφέρθηκε στις τελικές τιμές. Οι καταναλωτές κέρδισαν, ενώ και οι λιανέμποροι αντιστάθμισαν αυξημένα κόστη. Η αποτελεσματικότητα της μείωσης του ΦΠΑ εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον ισχυρό ανταγωνισμό στην αγορά με αποτέλεσμα να περνά πιο εύκολα το όφελος στους καταναλωτές, σε αντίθεση με τις ολιγοπωλιακές αγορές. Η Ελλάδα δεν νομίζω ότι θεωρείται ολιγοπωλιακή αγορά και ο ΦΠΑ από φόρος προστιθέμενης αξίας δεν πρέπει να μετατρέπεται σε προστιθέμενο φόρο.