Έντονες είναι οι αντιρρήσεις από τουλάχιστον 13 κράτη-μέλη της ΕΕ για το νέο επταετή προϋπολογισμό που προτείνει η Κομισιόν για το διάστημα 2028-2034 και ο οποίος φτάνει τα 2 τρις ευρώ. Στο Κολλέγιο Επιτρόπων οι αντιρρήσεις εστιάζουν στις δυσκολίες ως προς τη δυνατότητα της ΕΕ να ανταποκριθεί στις τρέχουσες και μελλοντικές προκλήσεις. Επίσης στην αρμόδια επιτροπή του προϋπολογισμού του Ευρωκοινοβουλίου, οι εισηγητές των δύο μεγαλύτερων ευρωομάδων, του κεντροδεξιού Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος και των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών, απέρριψαν την πρόταση, ενώ αμφισβήτησαν ακόμα και το ποσό των 2 τρις ευρώ, καθώς όπως επισήμαναν περιλαμβάνει και τα δάνεια της περιόδου της πανδημίας, μέσω του προγράμματος NextGenEU, που πρέπει να αποπληρωθούν.

Σε βαρύ κλίμα αναμένεται λοιπόν να ξεκινήσουν οι διετείς διαπραγματεύσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο, καθώς εκτός από το Ευρωκοινοβούλιο, η υπερφιλόδοξη πρόταση της Κομισιόν έχει ήδη προκαλέσει αντιδράσεις και στα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το ευρωπαϊκό ΠΔΠ είναι, κυρίως, χρηματοδοτούμενο από εθνικές συνεισφορές, με τις πιο ισχυρές οικονομικά χώρες να αποτελούν τους μεγαλύτερους τροφοδότες του, ενώ άλλα έσοδα προέρχονται από φόρους. Γι’ αυτό, η νέα πρόταση αυξημένη κατά 64% από την προηγούμενη περιλαμβάνει σειρά νέων φόρων ή «ιδίων πόρων», που αναμένεται να συγκεντρώσουν συνολικά 400 δις ευρώ την επταετία, ενώ στο στόχαστρο μπαίνουν εταιρείες με ετήσιο τζίρο 100 εκατ. ευρώ, ηλεκτρικά απόβλητα και καπνικά προϊόντα.

Παρά το γεγονός πως η ίδια η πρόεδρος της Κομισιόν επιμένει ότι τα κράτη-μέλη δεν θα χρειαστεί να αυξήσουν τις συνεισφορές τους, μεγάλα κράτη μέλη όπως η Γερμανία, Ολλανδία και Σουηδία αντιδρούν υποστηρίζοντας ότι το μέγεθος του κονδυλίου είναι υπερβολικό και απαράδεκτο, ζητώντας «έξυπνη» διαχείριση αντί απλώς αύξησης δαπανών. Η Γαλλία παρά τον εθνικό προϋπολογισμό λιτότητας φαίνεται να υποστηρίζει το σχέδιο, επισημαίνοντας τη σημασία του για την άμυνα, την ανταγωνιστικότητα και τη στήριξη των αγροτών. Η Ουγγαρία καταγγέλλει τον προϋπολογισμό ως υπερβολικά προσκείμενο στην Ουκρανία με την ειδική πρόβλεψη για παροχή βοήθειας 100 δις ευρώ, ενώ απορρίπτει τον συνδυασμό κονδυλίων με πολιτικές πίεσης στη μετανάστευση.

Αντίστοιχα και οι χώρες του ευρωπαϊκού Νότου βρίσκονται απέναντι στην προτεινόμενη συγχώνευση της πολιτικής συνοχής και της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής, που τώρα καλύπτουν τα 2/3 του προϋπολογισμού. Τα κονδύλια για την ΚΑΠ αναμένεται να υποστούν μείωση εώς και 30%, παρά το γεγονός ότι εξασφαλίζονται περίπου 300 δις ευρώ για τους αγρότες, 218 δις ευρώ για τις περιφέρειες και για πρώτη φορά το 14% των κονδυλίων θα διατεθεί για κοινωνικές δαπάνες και για τη διαχείριση του μεταναστευτικού. Καινοτομία θεωρείται από τη Κομισιόν η δημιουργία ξεχωριστού «μηχανισμού κρίσης» ύψους 400 δις ευρώ, που θα διατεθούν αποκλειστικά σε περίπτωση έκτακτων αναγκών. Επίσης, σύμφωνα με το μοντέλο του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας θα πρέπει τα κράτη-μέλη να παρουσιάσουν «εθνικά και περιφερειακά σχέδια», ώστε να «ξεκλειδώνουν» τους πόρους μέσω προτεινόμενων μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων.

Μπορεί το ΠΔΠ να προσπαθεί να καλύψει όλους τους τομείς και να ικανοποιήσει όλους όσους αναμένουν υποστήριξη για την ανάπτυξη, την ανταγωνιστικότητα και τη διπλή μετάβαση, αλλά υπάρχουν αμφιβολίες για το κατά πόσον η χρηματοδότηση θα φτάσει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις για την επίτευξη των προσδοκιών τους. Όλα θα εξαρτηθούν από τις λεπτομέρειες των διαφόρων στοιχείων και τα μελλοντικά ετήσια προγράμματα εργασίας των διαφόρων δράσεων. Από τα 1,98 τρις ευρώ που αντιστοιχεί στο 1,26% του ΑΕΕ της ΕΕ, πρέπει τα κεφάλαια για τις ΜμΕ να είναι οριοθετημένα και να μην μπορούν να χρησιμοποιηθούν από μεγαλύτερες επιχειρήσεις Ως εκ τούτου, μια διευρυμένη σύνθεση ενός Συμβουλίου Στρατηγικών Ενδιαφερομένων, θα ήταν χρήσιμη για να μπορεί τουλάχιστον να διασφαλίσει ότι τα συμφέροντα των μικρομεσαίων επιχειρήσεων θα γίνουν σεβαστά.

Όλοι φαίνεται να συμφωνούν με τον στόχο ανάκτησης της ψηφιακής ηγεσίας στην ΕΕ, η οποία όμως πρέπει να καλύπτει ολόκληρο το απαιτούμενο ψηφιακό πεδίο με αύξηση των κονδυλίων στα 450,5 δις ευρώ για την έρευνα και την καινοτομία. Τα εργοστάσια τεχνητής νοημοσύνης, οι τεχνολογίες cloud, το 6G, πρέπει να φτάνουν στην επιχειρηματικότητα της κάθε περιοχής και δεν πρέπει να παραμείνουν οι υποδομές προσβάσιμες μόνο στις μεγάλες πόλεις. Επιπλέον, η ψηφιοποίηση του δημόσιου τομέα σε όλες τις χώρες της ΕΕ-27 είναι επιβεβλημένη εάν θέλουμε να ολοκληρωθεί η προσπάθεια απλούστευσης μιας ενιαίας αγοράς που βασίζεται σε δεδομένα. Ένα Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο θα πρέπει διαρκώς να στοχεύει στην απασχολησιμότητα του δυνητικού εργατικού δυναμικού και να αυξάνει την κινητικότητά της αγοράς εργασίας στη ψηφιακή μετάβαση.

Η Καθαρή Μετάβαση και η Βιομηχανική Απανθρακοποίηση του νέου πλαισίου ορθώς συνεχίζουν να περιλαμβάνουν την πράσινη μετάβαση των ευρωπαϊκών ΜμΕ. Όμως, η πρόταση για είσπραξη πανευρωπαϊκών φόρων και τελών ύψους 42,8 δις ευρώ ετησίως για ρύπους και απόβλητα, εξ ιδίων πόρων από τις εταιρίες και τις άμεσες συνεισφορές από τα κράτη μέλη, είναι πεδίο αντιπαράθεσης και κρίνεται ως αντιπαραγωγικό και λανθασμένο μήνυμα σε περιόδους μείωσης της ανταγωνιστικότητας, αλλά και συνεχιζόμενων εμπορικών συγκρούσεων. Ο τριπλασιασμός των δαπανών του Ταμείου Αλληλεγγύης για την αντιμετώπιση έκτακτων κρίσεων και φυσικών καταστροφών επίσης δεν μπορεί να χρηματοδοτηθεί με επιπλέον επιβαρύνσεις ιδιωτικής ασφάλισης από τις επιχειρήσεις και νοικοκυριά.

Αντιρρήσεις προκαλεί το κούρεμα των 85 δις ευρώ σε ότι αφορά στην Κοινή Αγροτική Πολιτική της νέας προγραμματικής περιόδου, που αναλογεί σε μια μείωση άνω των 2 δις ευρώ από τα 19 δις ευρώ στη ΚΑΠ της Ελλάδας. Στη κατανομή των κονδυλίων για τη γεωργία, αλιεία, συνοχή και κοινωνική πολιτική προβλέπονται συνολικά 865 δις ευρώ. Αναταράξεις στο εσωτερικό της ΕΕ αναμένεται επίσης να προκαλέσουν τα δύο μεγάλα κονδύλια της νέας δομής του προϋπολογισμού, αφενός τα 200 δις ευρώ για εξωτερική δράση εκ των οποίων τα 100 δις ευρώ αφορούν στην Ουκρανία και αφετέρου τα 131 δις ευρώ για την άμυνα και το διάστημα. Σύγχυση προκαλεί το ενιαίο πρόγραμμα κονδυλίων Ασύλου, Μετανάστευσης και Συνοριακής πολιτικής με περισσότερο επικεντρωμένο χαρακτήρα στην επιτήρηση παρά στην ένταξη. Τα δύο επόμενα χρόνια και πριν το νέο ΠΔΠ λάβει τελική μορφή είναι βέβαιο πως θα θέσει πολλά ερωτήματα με εστίες διχασμού, αφού συγχωνεύει 52 προγράµµατα σε 16 και θα δημιουργήσει πεδίο σκληρών αντιπαραθέσεων στην ΕΕ.

Σύμφωνα με τις ενδοκοινοτικές διαδικασίες, το Γενικό Συμβούλιο της ΕΕ χαρακτήρισε τη πρόταση «αυταρχική» και «μυστηριώδη» λόγω έλλειψης διαφάνειας και καθυστερημένης ενσωμάτωσης σχολίων στη διαμόρφωση του τελικού κειμένου. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δηλώνει ότι ο προϋπολογισμός «δεν βγαίνει στα μαθηματικά», και ότι πρόκειται για πάγωμα δαπανών παρά ουσιαστική αύξηση. Οι περιβαλλοντικές και κοινωνικές οργανώσεις κάνουν λόγο για «υποβαθμισμένο γράφημα» με έλλειψη δεσμευτικής στήριξης στις πράσινες δαπάνες. Οι επιχειρήσεις θεωρούν πως πρέπει να κατευθυνθεί το 25% αντί του 7% στη ψηφιακή τεχνολογία εστιασμένο στον εμπορικό προσανατολισμό. Οι τοπικές και περιφερειακές αρχές φοβούνται μήπως η συγχώνευση κονδυλίων σε «εθνικά-περιφερειακά σχέδια» αποκλείει δήμους, αδυνατώντας να υπηρετήσουν τοπικές ανάγκες και άλλοι πιστεύουν ότι η επικέντρωση σε εθνικά σχέδια υπερβαίνει τη συμμετοχή της τοπικής αυτοδιοίκησης, υποβαθμίζει τη συνοχή και δημιουργεί απομακρυσμένες δράσεις.

Συνοψίζοντας, οι πολιτικές και εθνικές αντιδράσεις οφείλονται σε 4 βασικούς λόγους, στις οικονομικές πιέσεις, τις στρατηγικές προτεραιότητες, τη δημοκρατική συμμετοχή και τις αντικρουόμενες ιδεολογίες. Τα συνεισφέροντα στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό κράτη δεν θέλουν περαιτέρω δημοσιονομικό βάρος, ενώ το σχέδιο επιμένει σε εγχώριους πόρους, αλλά παραδόξως χωρίς αύξηση των εθνικών συνεισφορών. Η μεγάλη αύξηση των κονδυλίων σε Άμυνα, Μετανάστευση, και υποστήριξη Ουκρανίας οδηγεί σε προβληματισμό για εκτροπή πόρων από αγροτική και περιβαλλοντική πολιτική. Τα εθνικά κοινοβούλια ζητούν συμμετοχή, φοβούμενοι συγκέντρωση εξουσίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο και τέλος η κοινοβουλευτική πλειοψηφία στις Βρυξέλλες αμφισβητεί την ανάγκη για περισσότερα και ζητά ισορροπία μεταξύ ευκαιρίας και ευθύνης.

Η επίσημη θέση της Ελλάδας στα θέματα της κατανομής των κονδυλίων του ΠΔΠ 2028 2034 συνοψίζονται στην αυτονόμηση ΚΑΠ και κοινωνικής συνοχής, στην αναίρεση του φόρου καπνού, στη δίκαιη κατανομή ιδιαίτερα για ΜμΕ τοπικές επιχειρήσεις και στη διαφάνεια. Η Ελλάδα, με κοινή παρέμβαση μαζί με την Ιταλία και την Ισπανία, υπέγραψε ένα «non paper» που ζητεί τη διατήρηση της ΚΑΠ και της Πολιτικής Συνοχής ως ξεχωριστών ταμείων, αντί για ένα ενιαίο «national pot» με αυτόνομους προϋπολογισμούς και όχι ενοποιημένα ως «one-fund». Η Ελλάδα διεκδικεί εξασφάλιση των πόρων για αγρότες και αλιείς μέσω αυτόνομων πλαισίων, εξαιτίας ανησυχιών ότι η ενοποίηση κεφαλαίων μπορεί να μειώσει την πρόσβασή τους. Επίσης η Ελλάδα αντιδρά στις προτεινόμενες επιβαρύνσεις και αντιτίθεται έντονα στη φορολόγηση καπνικών προϊόντων, που περιλαμβάνεται στα νέα κατηγορία τελών «ίδια έσοδα» της ΕΕ. Η Ελλάδα, ενόψει της εξάμηνης προεδρίας της ΕΕ το 2027, ζητεί σαφή υπευθυνότητα στον χειρισμό των πόρων, χωρίς συγχωνεύσεις, χωρίς πρόσθετους φόρους, με στόχο τη στήριξη των ΜμΕ και την ισορροπημένη εθνική συμμετοχή.